Historia parafii
Pierwsze zapiski o nowosłupskiej parafii pochodzą z 1326 roku. Początkowo w Nowej Słupi był drewniany kościółek, który jako filia podlegał kościołowi parafialnemu w Starej Słupi. Około 1656 roku. ksiądz Maciej Sekulski, benedyktyn, proboszcz parafii, własnym staraniem i funduszem rozpoczął dzieło budowy nowosłupskiej parafii.
Wybudował kościół jednonawowy z kamienia. W dniu 23 maja 1678 roku Andrzej Trzebnicki, biskup krakowski, powołał aktem erekcyjnym kościół pod wezwaniem świętego Wawrzyńca i ustanowił go kościołem parafialnym.
Trepka, Henryk, Ziemia Świętego Krzyża. Historia, kultura, przyroda, Kielce 2010.
Historia kościoła
Najstarsze inskrypcje o tutejszej parafii wywodzą się z 1326 r. W miasteczku nowosłupskim pierwotnie mieścił się drewniany kościółek, podlegający kościołowi w Starej Słupi. Został on jednak spalony w 1656 roku przez wojska Jerzego II Rakoczego. Ok. 1656 r. ks. prob. Maciej Sekulski, benedyktyn, własnym staraniem i funduszem rozpoczął dzieło budowy świątyni nowosłupskiej. Wybudował jednonawowy kościół z kamienia. 23 maja 1678 r. ks. Andrzej Trzebicki, biskup krakowski powołał aktem erekcyjnym kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca i ustanowił go kościołem parafialnym. Dopiero w latach 50-tych XX wieku ks. prob. Stanisław Gruszka dokonał rozbudowy świątyni, dobudowując dwie boczne nawy. W 1982 roku staraniem ks. prob. Jana Mikosa dokonano gruntownej renowacji zewnętrznej kościoła. Kolejny proboszcz – ks. Stanisław Prokuski przeprowadził w 2007 roku kompleksowy remont świątyni, a jego sukcesor ks. prob. Krzysztof Bartochowski odrestaurował ołtarze w bocznych nawach. Również jego staraniem parafia pozyskała relikwie drugiego stopnia bł. Jana Pawła II.
Na teren nowosłupskiego kościoła wiedzie XVII-wieczna brama z kutego żelaza, która została przywieziona ze Świętego Krzyża po likwidacji tamtejszego zakonu. W murze otaczającym świątynne wzgórze umieszczone zostały posągi: św. Floriana (z 1929 r.) i Najświętszej Marii Panny. Na dziedzińcu znajduje się pomnik upamiętniający dowódców powstania styczniowego i poległych w bitwie pod Nową Słupią w dn. 11.11.1863 r.; ks. prob. Walenty Ślusarczyk w 110 rocznicę powstania ufundował monument, a do jego budowy użył oryginalnych eksponatów z XIX w., które pochodziły z jego kolekcji. Na placu mieszczą się również: zabytkowa dzwonnica z 1905 roku, tablica upamiętniająca poległych parafian w latach 1939-45, żeliwny nagrobek Antoniego Libiszowskiego, pomnik poświęcony mjr. Stefanowi Rychterowi oraz kamienna postać, potocznie zwana „Żoną Emeryka”. W 2010 roku na kościelnym wzgórzu posadzone zostały dwa Dęby Pamięci; pierwszy dla uhonorowania por. Jarosława Plewy, zamordowanego w 1940 roku przez NKWD w Charkowie, a drugi dla uczczenia ofiar katastrofy lotniczej pod Smoleńskiem. Do wnętrza świątyni prowadzi wczesnorenesansowy portal ozdobiony krzyżem benedyktyńskim i tablicą z napisem fundacyjnym, nad którym w niszach widoczne są barokowe posągi; św. Wawrzyńca (bezpośrednio nad portalem), a w szczycie: świętych Scholastyki i Benedykta. Znajdujące się w kruchcie kościoła tablice, upamiętniają oficerów Armii Krajowej, którzy wywodzili się z tych terenów: mjr. Jana Piwnika „Ponurego” i mjr. Stefana Rychtera „Tumrego”.
Obecny kościół jest budowlą późnorenesansową z wyposażeniem barokowym. Jego centralne miejsce zajmuje XVIII-wieczny ołtarz główny, wykonany z marmuru chęcińskiego, który zdobi wyrzeźbiona postać Chrystusa ukrzyżowanego. Nad krucyfiksem widnieje obraz pochodzący z XVIII wieku, który przedstawia św. Wawrzyńca – patrona parafii. Ponadto w nawie głównej znajdują się dwa ołtarze boczne; po lewej stronie umieszczona jest ikona przedstawiająca Matkę Bożą z Dzieciątkiem (z XVII w.), którą zasuwa obraz Matki Bożej Różańcowej. Zwieńczeniem ołtarza jest postać Chrystusa wstępującego do nieba. Po prawej stronie widnieje wizerunek świętej Anny Samotrzeciej (z XVII w.), który zasłania jedynie w święto św. Józefa podobizna tego właśnie świętego. Górna część ołtarza to wizerunek Chrystusa z otwartym sercem. Opodal wspomnianego ołtarza stoi zabytkowa chrzcielnica. W lewej nawie bocznej znajduje się ołtarz św. Jana Pawła II z podobizną i relikwiami świętego, zaś w prawej nawie mieści się ołtarz boczny, a w jego centralnym miejscu zabytkowy obraz Chrystusa.
