Ołtarz Matki Bożej
czwartek 16.04.2026
Ołtarz Matki Bożej jest późnobarokowym zabytkiem, pochodzącym z 1. połowy XVIII wieku. Znajduje się w nawie głównej, przy łuku po lewej stronie. Część główna ołtarza, na której ustawione zostało retabulum, jest murowana. Po bokach ołtarza stoją dwie okazałe rzeźby barokowych aniołów z wielkimi skrzydłami. Nad retabulum znajduje się przerywane belkowanie, biegnące jedynie nad filarami, na którym ustawione są dwa klęczące putta.
W centrum ściany ołtarza znajduje się obramiony otwór, a w nim obraz typu eleuza – “Matka Boża Szkaplerzna z Dzieciątkiem” (tempera na płótnie przyklejonym na drewnianym podobraziu) datowany na 1. połowę XVI wieku. Pierwowzorem tego obrazu był prawdopodobnie wizerunek Matki Bożej z kościoła Santa Maria del Carmine w Neapolu – bizantyńska ikona, sprowadzona przez karmelitów z Ziemi Świętej, której autorem, według legendy, był św. Łukasz. Obydwie postaci nowosłupskiego obrazu przechylone są ku sobie w czułym geście – Dzieciątko przytula twarz do lewego policzka Matki, prawą rączką podtrzymując jej brodę, lewą zaś trzymając na jej prawym ramieniu. Maryja przedstawiona została tuląc Syna do siebie i obejmując Go w pasie lewą ręką. W prawej ręce Matki Bożej, którą podtrzymuje Dzieciątko, znajduje się szkaplerz, przewieszony przez palce. Na przedramieniu zaś – złota ośmioramienna gwiazda. Wokół głów Jezusa i Maryi wyrzeźbione są okrągłe nimby. Wyraźny jest także kontrast między warstwą malarską obrazu a złotym tłem i lamówkami.
Na zasuwie widnieje obraz z 1890 roku pt. “Święty Dominik przyjmuje różaniec z rąk Matki Bożej”, wykonany farbami olejnymi na podobraziu płóciennym. Święty przedstawiony został z profilu, ubrany w dominikański habit. Prezbiter, klęcząc na lewym kolanie, sięga prawą ręką po różaniec. Przed świętym Dominikiem znajduje się leżący pies, który trzyma w pysku pochodnię. W lewym górnym rogu obrazu ukazana została Matka Boża z Dzieciątkiem. Maryja, siedząc wśród chmur, trzyma na kolanach Jezusa, który podnosi dłoń w geście błogosławieństwa.
W górnej ścianie ołtarza znajduje się obraz pt. “Przemienienie Pańskie” (olej na płótnie przyklejonym na płóciennym podobraziu) prawdopodobnie z 1890 roku, którego pierwowzorem było “Przemienienie Pańskie” Rafaela Santi. Kompozycja nowosłupskiego obrazu wyraźnie podzielona jest na dwie sceny. W górnej części przedstawieni zostali Mojżesz i Eliasz, a pośrodku nich, wśród chmur, Jezus. Zaś w dolnej partii – leżący i kulący się: Piotr, Jakub i Jan.
Najwyższym elementem ołtarza jest krzyż z promienistą glorią między ramionami, ujęty po bokach parą anielskich główek.
Małgorzata Świeca Dzierżak
W 2013 roku ołtarz Matki Bożej został poddany renowacji. Dokonano wówczas oczyszczenia i usunięcia wtórnych przemalowań. Uzupełniono także ubytki drewna i wykonano rekonstrukcję złoceń. Zakonserwowano obrazy: “Świętego Dominika przyjmującego różaniec z rąk Matki Bożej” i “Przemienienie Pańskie”. Usunięto z nich przemalowania, uzupełniono ubytki w płótnach i zaprawach malarskich
W trakcie prac usunięto wtórne przemalowania obrazu “Matki Bożej Szkaplerznej z Dzieciątkiem”. Uzupełniono wówczas ubytki warstwy malarskiej i dokonano rekonstrukcji tła. Po wykonaniu odkrywek okazało się, że pod grubą warstwą wtórnej zaprawy malarskiej ukryte jest rytowane tło i aureola z unikatowym wzorem. Po badaniach stratygraficznych komisja konserwatorska podjęła decyzję o usunięciu wtórnych nawarstwień i powróceniu do oryginalnej kompozycji, pomimo tego, że pierwotne tło zostało w dużym stopniu uszkodzone podczas jednej z renowacji. W celu wyrównania jego powierzchni zniszczono ryt i złocenia, wykonując wcześniej kalkę z ich wzorami, a także utrwalając i izolując relikty oryginalnej warstwy. Następnie położona została biała zaprawa, na którą przeniesiono wzór i wykonano ryty. W miejscu warstwy malarskiej wypełniono ubytki i scalono kolorystycznie.
W trakcie prac odkryto także napis w języku łacińskim, znajdujący się na odwrocie obrazu. W czwartej linijce wymienione zostało imię i nazwisko Hieronymo Iaxa Komornicki, proboszcza w Nowej Słupi od roku 1682. Obraz, choć namalowany dużo wcześniej, mógł być zatem ofiarowany przez tego proboszcza do nowo wybudowanej świątyni.
Podczas renowacji zrekonstruowano także karnacje i szaty barokowych rzeźb. Uzupełniono ubytki drewna i zaprawy malarskiej, a także zrekonstruowano złocenia szat i skrzydeł. Powrócono również do oryginalnego koloru i złoceń ołtarza.
